Welke datafouten laten een Copilot-pilot ontsporen?
Een Copilot-pilot ontspoort vooral door tegenstrijdige definities, verouderde documenten en ontbrekende koppelingen met bedrijfssystemen. Copilot geeft antwoorden op basis van de informatie die hij kan vinden. Is die informatie onduidelijk of onvolledig, dan klinkt het antwoord logisch, maar klopt het niet altijd. Dat heet een hallucinatie.
In de praktijk zien we drie terugkerende datafouten:
- Afdelingen gebruiken verschillende definities voor dezelfde KPI, bijvoorbeeld bezettingsgraad of doorlooptijd.
- Documenten spreken elkaar tegen of zijn verouderd, en Copilot kan niet zien welke versie leidend is.
- Copilot leest wel SharePoint en Teams, maar heeft geen toegang tot het ERP-, finance- of incidentensysteem. Cijfers ontbreken dan of worden uit een document geraden.
Dat laatste punt wordt vaak onderschat. Een Copilot die alleen documenten ziet, kan prima samenvatten, maar kan geen betrouwbaar antwoord geven op een vraag als “welke kostenposten wijken af van de begroting?”. Daarvoor zijn de cijfers uit de bronsystemen nodig, met één gedeelde definitie.
Marktcijfers wijzen in dezelfde richting. Volgens bronmateriaal van DataGrow draait ongeveer 60% van de organisaties pilots met Copilot, gaat slechts ongeveer 6% over tot grootschalige uitrol en noemt 43% datakwaliteit het grootste obstakel. Deze percentages komen uit commercieel bronmateriaal en zijn niet onafhankelijk geverifieerd, maar ze passen bij wat organisaties in de praktijk ervaren. Het plafond ligt dus zelden bij het AI-model, maar bij de data eronder.
Hoe beïnvloeden rechten en governance de uitkomst van een pilot?
Rechten en governance bepalen welke informatie Copilot mag zien en tonen. Zijn rechten te ruim ingericht, dan ziet een medewerker gevoelige informatie die niet voor hem bedoeld is. Zijn ze te strak, dan krijgt hij onvolledige antwoorden. In beide gevallen verliest de pilot het vertrouwen van gebruikers.
Microsoft 365 Copilot werkt binnen de rechten die al bestaan. Dat is een voordeel, maar ook een risico. Als jarenlang gegroeide SharePoint-sites, gedeelde mappen en Teams-kanalen te breed toegankelijk zijn, maakt Copilot die slordigheid ineens zichtbaar. Een vraag over salarissen, contracten of personeelsdossiers kan dan een antwoord opleveren dat nooit had mogen verschijnen.
Voor overheden en grote organisaties is dit extra relevant. Je moet kunnen verantwoorden welke bron achter een antwoord zit en wie die informatie mocht inzien. Daarom werkt het beter om vóór de start van de pilot een paar dingen vast te leggen:
- Welke gegevens vallen binnen de scope van de pilot, en welke expliciet niet?
- Wie is eigenaar van de bron en van de definities?
- Hoe controleer je dat toegangsrechten kloppen met de functie van de gebruiker?
- Hoe maak je antwoorden herleidbaar naar de onderliggende bron?
Betrek je interne IT- en securityteam vanaf het begin. Zij bewaken architectuur, privacy en beheerbaarheid, en weten waar de risico’s zitten. Een pilot die zij achteraf moeten stoppen, kost meer tijd dan een pilot die ze vooraf mee hebben ingericht.
Waarom ontbreekt vaak een concrete businessvraag?
Een concrete businessvraag ontbreekt omdat pilots vaak starten vanuit de technologie en niet vanuit een probleem. Een organisatie krijgt licenties, wil “iets met AI” doen en rolt Copilot breed uit. Zonder een afgebakend probleem is niet te zeggen wat succes is, en dus ook niet of de pilot geslaagd is.
Een brede uitrol voor alle afdelingen lijkt efficiënt, maar het werkt zelden. Elke afdeling heeft andere bronnen, andere definities en andere vragen. Je moet dan alles tegelijk op orde brengen, terwijl niemand weet welk resultaat het eerst moet opleveren.
Een betere start is één probleem met een duidelijke eigenaar. Denk aan een vraag zoals:
- Welke locaties hebben afwijkende bezettingscijfers, en waardoor komt dat?
- Welke contracten vragen deze maand aandacht?
- Waar ontstaan knelpunten in de planning?
Zo’n vraag laat zich testen. Je weet welke bronnen nodig zijn, wie het antwoord gebruikt en welk besluit erop volgt. Dat maakt ook duidelijk waar Copilot genoeg heeft aan documenten en waar je cijfers uit systemen nodig hebt. Een korte use-caseworkshop, waarin je meerdere kandidaten naast elkaar legt, voorkomt dat je investeert in een pilot die nooit waarde kan aantonen.
Waarom blijft het gebruik van Copilot achter bij de verwachtingen?
Het gebruik blijft achter omdat medewerkers Copilot pas blijven gebruiken als de antwoorden betrouwbaar zijn en passen bij hun dagelijkse werk. Geven de eerste antwoorden twijfelachtige of algemene uitkomsten, dan haken gebruikers af. Een tweede kans krijgt de tool zelden.
Er spelen meestal drie oorzaken tegelijk:
- Onbetrouwbare eerste ervaring. Eén fout antwoord op een belangrijke vraag is genoeg om het vertrouwen te schaden.
- Geen aansluiting op het werk. Als gebruikers niet weten welke vragen ze moeten stellen of welke taken Copilot overneemt, blijft het bij proberen.
- Geen training of eigenaarschap. Niemand begeleidt de adoptie, verzamelt feedback of verbetert de antwoorden.
Het helpt om Copilot te zien als een collega met een bepaald niveau. Een AI die alleen losse documenten ziet, werkt als een stagiair: soms bruikbaar, soms onbetrouwbaar. Pas wanneer er een laag met vastgelegde definities en bedrijfscontext onder zit, kun je op de antwoorden bouwen. Wie gebruikers hierover eerlijk informeert, voorkomt overschatting en teleurstelling.
Plan daarom na de oplevering ook nazorg: gebruik stimuleren, medewerkers trainen, verbeterpunten verzamelen en de kwaliteit bewaken. Dat is geen bijzaak, maar een deel van de pilot.
Hoe meet je of een Copilot-pilot slaagt?
Een Copilot-pilot slaagt als hij een vooraf gekozen businessvraag aantoonbaar beter beantwoordt dan de huidige werkwijze. Meet daarom niet alleen het aantal gebruikers, maar vooral de juistheid van antwoorden, de bespaarde tijd en het gebruik bij herhaling.
Leg vóór de start een nulmeting vast. Zonder die meting kun je achteraf niets aantonen. Bruikbare maatstaven zijn:
- Juistheid: hoeveel antwoorden zijn correct, gecontroleerd door een domeinexpert op een vaste set testvragen?
- Herleidbaarheid: kun je bij elk antwoord zien uit welke bron het komt?
- Tijdwinst: hoeveel tijd kostte dezelfde vraag eerder, bijvoorbeeld via een analist of handmatig zoekwerk?
- Herhaald gebruik: blijven dezelfde mensen na enkele weken terugkomen?
- Besluitkwaliteit: welk besluit is sneller of beter onderbouwd genomen?
Wees voorzichtig met schattingen van besparingen. Gebruik gemeten waarden uit je eigen pilot en geen cijfers uit presentaties van leveranciers. Spreek ook vooraf af wat een mislukking is. Een pilot die laat zien dat de data nog niet op orde is, heeft ook waarde: hij voorkomt een dure, bredere uitrol.
Wanneer is een organisatie klaar om Copilot op te schalen?
Een organisatie is klaar om op te schalen als de pilot betrouwbare antwoorden gaf, de rechten kloppen, de waarde meetbaar is en er eigenaren zijn voor definities en beheer. Ontbreekt een van die vier, dan vergroot opschalen vooral de problemen.
Gebruik deze vragen als toets:
- Zijn de belangrijkste KPI-definities vastgelegd en geaccepteerd door de betrokken afdelingen?
- Zijn de benodigde bronsystemen gekoppeld, en niet alleen de documenten?
- Is de rechtenstructuur gecontroleerd en goedgekeurd door IT en security?
- Heeft de pilot een aantoonbaar resultaat opgeleverd op de gekozen businessvraag?
- Is er een beheerpartij die storingen oplost en wijzigingen doorvoert?
Schaal daarna gefaseerd op, use-case voor use-case. Een nieuwe toepassing betekent meestal nieuwe bronnen, nieuwe definities en nieuwe gebruikers. Wie dat stap voor stap doet, bouwt voort op wat al werkt. Ga je later naar AI die zelf handelingen uitvoert, zoals een workflow starten of een incident registreren, leg dan eerst vast binnen welke kaders dat mag. Vertrouwen groeit pas als antwoorden controleerbaar zijn.
Hoe DataGrow helpt bij Copilot-pilots die moeten slagen
DataGrow zit tussen business en IT. We beginnen niet bij Copilot, maar bij de vraag waarop jouw organisatie wil kunnen sturen. Vervolgens zorgen we dat de informatie daaronder klopt, binnen de technische omgeving die je al hebt, zoals Microsoft Fabric, Azure, Power BI en Databricks. Je interne data- en IT-team blijft betrokken en wij vervangen niemand.
Met onze expertise in Business Intelligence, data-engineering en AI helpen we bij:
- Een use-caseworkshop waarin we samen de pilot kiezen die echte waarde kan opleveren.
- Het ontsluiten van de relevante bronnen en documenten, ook uit ERP-, finance- en incidentensystemen.
- Het op één lijn brengen van definities, zodat afdelingen dezelfde cijfers gebruiken.
- Het inrichten van een validatielaag, zodat antwoorden controleerbaar en herleidbaar zijn naar de bron.
- Het meten van resultaat en het voorbereiden van een gefaseerde opschaling.
Wil je weten hoe dit in de praktijk uitpakt? Lees onze cases en blogs, of lees hoe AI en Power BI samenkomen. Heb je een pilot lopen die niet de verwachte resultaten oplevert, of wil je er een starten die wel slaagt? Neem contact met ons op en we kijken samen naar jouw situatie.
Veelgestelde vragen
Hoe begin ik met een Copilot-pilot als ik nog geen idee heb welke use case ik moet kiezen?
Start met een korte inventarisatie van knelpunten bij één afdeling: welke vragen kosten nu veel zoektijd of leiden tot discussie over cijfers? Leg drie tot vijf kandidaten naast elkaar en beoordeel ze op beschikbaarheid van data, duidelijke eigenaar en meetbaar resultaat. Een use-caseworkshop met business en IT helpt om binnen een dagdeel tot één afgebakende pilot te komen.
Hoe controleer ik vóór de start of mijn SharePoint- en Teams-rechten op orde zijn?
Laat IT of security een toegangsreview uitvoeren op de sites, mappen en kanalen die binnen de scope van de pilot vallen. Let vooral op sites met ‘iedereen in de organisatie’-rechten, oude gedeelde links en mappen met HR-, contract- of financiële gegevens. Test daarna met enkele proefaccounts met verschillende functies of zij alleen zien wat bij hun rol past, bijvoorbeeld met gerichte vragen over salarissen of contracten.
Wat doe ik als Copilot antwoorden geeft die elkaar tegenspreken?
Zoek eerst uit op welke bronnen Copilot zich baseert; vaak staan er meerdere versies van een document of verschillende definities van dezelfde KPI in omloop. Wijs een eigenaar aan die bepaalt welke versie of definitie leidend is, ruim verouderde documenten op of archiveer ze, en leg de definitie vast op één plek. Test daarna opnieuw met dezelfde vaste set vragen om te zien of de antwoorden consistent zijn geworden.
Hoe stel ik een goede set testvragen samen om de juistheid van antwoorden te meten?
Vraag een domeinexpert om 20 tot 30 vragen te verzamelen die echt in het dagelijkse werk voorkomen, inclusief enkele lastige vragen waarvoor cijfers uit bronsystemen nodig zijn. Leg per vraag het juiste antwoord en de bron vast, en beoordeel elk antwoord als correct, deels correct of onjuist. Herhaal de test na elke aanpassing aan data of definities, zodat je verbetering aantoonbaar maakt.
Hoe voorkom ik dat medewerkers na de eerste weken afhaken?
Zorg dat de eerste ervaring betrouwbaar is door te beginnen met een kleine groep gebruikers en een use case waarvan de data klopt. Geef praktische training met concrete voorbeeldvragen die bij hun werk passen, en wijs een eigenaar aan die feedback verzamelt en snel verbeteringen doorvoert. Deel ook successen en bekende beperkingen openlijk, zodat verwachtingen realistisch blijven.
Is een mislukte pilot erg, en wat doe ik er daarna mee?
Een pilot die laat zien dat de data of rechten nog niet op orde zijn, is niet mislukt maar heeft een dure brede uitrol voorkomen. Leg vast wat de oorzaak was, zoals ontbrekende koppelingen, tegenstrijdige definities of te ruime toegangsrechten, en maak daar een verbeterplan van met eigenaren en een planning. Herhaal daarna dezelfde pilot of kies een nieuwe use case, en vergelijk de resultaten met je nulmeting.
Welke rol speelt mijn interne IT-team naast een externe partij bij een Copilot-pilot?
Je interne IT- en securityteam blijft verantwoordelijk voor architectuur, privacy, rechtenbeheer en het langetermijnbeheer. Een externe partij kan helpen bij het kiezen van de use case, het ontsluiten van bronnen, het afstemmen van definities en het meten van resultaat. Maak vooraf afspraken over wie waarvoor eigenaar is, zodat beheer na de pilot niet tussen wal en schip valt.
Gerelateerde artikelen
- Wat is het verschil tussen Databricks Genie en Power BI?
- Hoe weet je of je organisatie data-volwassen genoeg is?
- Wat is het verschil tussen real-time data en near-real-time data?
- Wat is data governance en waarom is het belangrijk voor sturing?
- Hoe voorkom je dat data-analyses leiden tot verkeerde besluiten?